طراحی، تدوین و ارزیابی برنامه آموزشی بازی درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری برای کودکان پیش دبستانی دارای اختلال زبانی
محورهای موضوعی : روانشناسی
شهرزاد رضایی رضوان
1
*
,
حسین کارشکی
2
1 - گروه روانشناسی تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، پردیس امام محمدباقر(ع)، بجنورد، ایران.
2 - گروه روانشناسی مشاوره و تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
کلید واژه: طراحی, تدوین, ارزیابی, بازی درمانی,
چکیده مقاله :
هدف از پژوهش حاضر طراحی، تدوین و ارزیابی برنامه آموزشی بازی درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری برای کودکان پیش دبستانی دارای اختلال زبانی بود. روش ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﺮاي ﻣﺮﺣﻠﮥ ﻃﺮاﺣﯽ و ﺗﺪوﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ، روش توصیفی - ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﺑﺎ روﯾﮑﺮد ﺳﻨﺘﺰ ﭘﮋوﻫﯽ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﺑﻮد . براي روایی یابی برنامه از روش روایی محتوایی بـه شـیوۀ کمی با پانل خبرگان 10 نفري و از دو ضریب نسبی روایی محتوا (CVR) و شاخص روایی محتوا (CVI) استفاده شد. ابتدا به منظور برآورد مضامین بازی درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری از دادههای مورد نیاز براي این پژوهش از شیوه تحلیل مضمون مورد نظر استرلینگ (2001) استفاده شد. بر¬اساس بررسیهای انجام شده از منابع مختلف در نهایت 59 کد اختصاصی بازی درمانی شناسایی و ارزیابی گردید. براساس نتایج به دستآمده مهارتهای ارتباطی از17 تم پایه ، مهارتهای خودآگاهی از 15 تم پایه، مهارتهای مقابله¬ای از 14 تم پایه و مهارتهای حل مساله از 13 تم پایه تشکیل شد. حداقل و حداکثر میزان شاخص ضریب نسبی روایی محتوا ( CVI) برای هر ماده یا جزء برنامه به ترتیب( 8/0و 1) و حداقل و حداکثر شاخص روایی محتوا( CVR) برای هر ماده یا جزء برنامه به ترتیب( 7/0 و 1) بدست آمد. ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﺸﺎن داد برنامه آموزشی بازی درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری برای کودکان پیش دبستانی دارای اختلال زبانی از رواﻳﻰ ﻣﺤﺘﻮاﻳﻰ ﻣﻨﺎﺳﺒﻰ برخوردار اﺳﺖ و رواﻳﻰ ﻻزم را ﺑﺮاي ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻰ، ﺑﺎﻟﻴﻨﻰ و ﭘﮋوﻫﺸﻰ دارد.
The aim of the current research was to Designing, compiling and evaluating a play therapy educational program based on the cognitive-behavioral approach for preschool children with language disorders. The research method for the design and d compiling stage of the program was a descriptive-analytical method with a combined research synthesis approach. To validate the program, quantitative content validity method was used with a panel of 10 experts, and two relative content validity coefficients (CVR) and content validity index (CVI) were used. The data required for this research was used using the method of thematic analysis proposed by Stirling (2001). Based on the investigations carried out from various sources, finally 59 specific codes of play therapy were identified and evaluated. Based on the obtained results, communication skills were formed from 17 basic themes, self-awareness skills from 15 basic themes, coping skills from 14 basic themes, and problem-solving skills from 13 basic themes. The minimum and maximum content validity index (CVI) for each material or program component (0.8 and 1) respectively and the minimum and maximum content validity index (CVR) for each material or program component (0.7 and 1) respectively) results showed that the play therapy educational program based on cognitive-behavioral approach for preschool children with language disorder has appropriate content validity and has the necessary validity for educational, clinical and research applications.
ﺣﺴﻴﻨﻰ، زﻫﺮا؛ ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ، زﻫﺮا و اﺑﻦ اﺣﻤﺪي، آرزو. (١٣٩٤). ﺑﺮرﺳﻰ رواﻳﻰ ﺻﻮري و ﻣﺤﺘﻮاﻳﻰ و ﭘﺎﻳﺎﻳﻰ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺑﺮرﺳﻰ ﭼﺮﺧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ در اﻓﺮاد ﺳﻴﮕﺎري. ﻣﺠﻠﻪ دﻧﺪاﻧﭙﺰﺷﻜﻰ ﻣﺸﻬﺪ، ٣٩(٢): ١٥٤-١٤٧.
دهقان طزرجانی، مهناز، کدیور، پروین، عبدالهی، محمدحسین و حسنآبادی، حمیدرضا. (1397). رشد زبان در کودکان فارسیزبان 6 تا 7 سال. مجله روانشناسی، 22 (2 (پیاپی 86))، 139-156. https://dorl.net/dor/20.1001.1.18808436.1397.22.86.1.0
زارع، حسین؛ شریفی، علیاکبر و نعامی، اشواق. (1398). اثربخشی برنامه توانبخشی شناختی توجه و حافظه بر فراخنای حافظه کاری واجی و رشد زبان بیانی و دریافتی کودکان کاشت حلزونشده. مجله روانشناسی، 23(3): 254-268.
سیف، علیاکبر. (۱۳۹۸). سنجش و ارزشیابی در آموزشوپرورش. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
ظلی، محمدحسین و نفریه، پگاه. (1398). اثربخشی بازیدرمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری بر شایستگی اجتماعی و اضطراب کودکان. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد. 6(26): 1933-1925. https://doi.org/10.22038/mjms.2020.15789
فلاحنژاد تفتی، ساجده؛ بهمنی، بهمن و جعفری، پروین. (1404). تأثیر بازیدرمانی دلبستگیمحور بر کارکرد تأملی والدین و تنظیم هیجانی کودکان دارای مشکلات برونیسازیشده. مجله روانشناسی، 29(1): 12-23. https://dorl.net/dor/20.1001.1.18808436.1404.29.1.2.0
موللی، گیتی؛ جلیل آبکنار، سیده سمیه و عاشوری، محمد. (1394). بررسی اثربخشی بازیدرمانی گروهی بر مهارتهای اجتماعی کودکان پیشدبستانی آسیبدیده شنوایی. آرشیو توانبخشی (توانبخشی)، 16(1)، 76-85. http://rehabilitationj.uswr.ac.ir/article-1-1568-fa.html
Bent-Lenselink, D., Noordegraaf, M., & Van Regenmortel, T. (2025). Developing a program theory for play therapy intervention in co-creation with the professional field. Social Sciences & Humanities Open, 12, 102073. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.102073
Çiçek, İ., Korkmaz, Z., Ünsal, F., Shalal Alanazi, Z., Gómez-Salgado, J., & Yildirim, M. (2025). The effect of secure attachment on family relationships and peer bullying in adolescents: the mediating role of positive childhood experiences. Frontiers in Psychology, 16, 1700648. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1700648
Daley, L. P., Miller, R. B., Bean, R. A., & Oka, M. (2018). Family system play therapy: An integrative approach. The American Journal of Family Therapy, 46(5), 421-436. https://doi.org/10.1080/01926187.2019.1570386
Davis, L. L. (1992). Instrument review: Getting the most from a panel of experts. Applied nursing research, 5(4), 194-197. https://doi.org/10.1016/S0897-1897(05)80008-4
Diagnostic, A. P. A. (2013). Statistical manual of mental disorders fifth edition DSM-5. Edisi ke-5. Washington DC: American Psychiatric Association.
Eldredge, L. K. B., Markham, C. M., Ruiter, R. A., Fernández, M. E., Kok, G., & Parcel, G. S. (2016). Planning health promotion programs: an intervention mapping approach. John Wiley & Sons.
Francis, G., Deniz, E., Torgerson, C., & Toseeb, U. (2022). Play-based interventions for mental health: A systematic review and meta-analysis focused on children and adolescents with autism spectrum disorder and developmental language disorder. Autism & Developmental Language Impairments, 7, 23969415211073118. https://doi.org/10.1177/23969415211073118
Gillon, G., McNeill, B., Denston, A., Scott, A., & Macfarlane, A. (2020). Evidence-based class literacy instruction for children with speech and language difficulties. Topics in Language Disorders, 40(4), 357-374. https://doi.org/10.1097/TLD.0000000000000233
Ha, N. T. N., Tham, M., & Hurley, P. (2025). Process quality in early childhood education and care in Australia: A systematic literature review. Early Childhood Education Journal, 53(6), 2193-2206. https://doi.org/10.1007/s10643-024-01735-4
Kashima, Y., & Lan, Y. (2013). Communication and language use in social cognition. The Oxford Handbook of Social Cognition, Oxford Library of Psychology, https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199730018.013.0035
Knell, S. M. (2015). Cognitive‐behavioral play therapy. Handbook of play therapy, 119-133. https://doi.org/10.1002/9781119140467.ch6
Kumar, P. (2025). Importance of Early Childhood Education and Its Impact on Children's Cognitive and Social Development. International Journal of Scientific Research in Science and Technology, 12(3), 1082-1086. https://doi.org/10.32628/IJSRST25123119
Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel psychology, 28(4).
Li, J. (2012). Preschoolers' outdoor pretend play and social competence: Do individual and home factors play a role?. The University of North Carolina at Greensboro.
Nursanaa, W. O., & Ady, I. N. C. (2020). Play therapy for children with anxiety disorders. In 5th ASEAN Conference on Psychology, Counselling, and Humanities, 81-86. https://doi.org/10.2991/assehr.k.200120.018
Rademacher, A., Bäker, N., von Düring, U., Hiltunen, V., & Goagoses, N. (2025). The effects of early childhood education and care quality on academic competences in early primary school: A systematic review and meta-analysis. European Journal of Psychology of Education, 40(4), 1-31. https://doi.org/10.1007/s10212-025-01005-w
Rezaee Rezvan, S., Rezaee Rezvan, M., Asad zadeh, S. N., Torabi, S. S., Taheri Soodejani, M., Ghasemzadeh-moghaddam, H., ... & Firouzeh, N. (2024). The efficacy of cognitive–behavioural play therapy and puppet play therapy on bilingual children’s expressive, receptive language disorders. Early Child Development and Care, 194(2), 296-307. https://doi.org/10.1080/03004430.2024.2309453
Rezaeerezvan, S., Kareshki, H., & Pakdaman, M. (2022). The effect of cognitive–behavioral play therapy on improvements in expressive linguistic disorders of bilingual children. Frontiers in Psychology, 12, 626422. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.626422
Rostami, R., Mojtahedy, S. H., Heidari, Z., Ranjbari, G., Sadeghi-Firoozabadi, V., & Ahmadi, M. (2017). Investigation of cognitive-behavioral play therapy effectiveness on cognitive functions in aggressive children. International Journal of Educational and Psychological Researches, 3(3), 186-191. https://doi.org/10.4103/jepr.jepr_18_16
Tchoungui Oyono, L., Pascoe, M., & Singh, S. (2018). The prevalence of speech and language disorders in French-speaking preschool children from Yaoundé (Cameroon). Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 61(5), 1238-1250. https://doi.org/10.1044/2018_JSLHR-L-16-0400
Ullrich, D., Marten, M. (2016). Aspects Concerning “Play” for the Promotion of Preschool Children with Severe Speech- and Language Impairment. Journal of education sciences, 6(9); 1-11. https://doi.org/10.3390/educsci6010009
Xie, H., Ouyang, H., Yaacob, N. R. N., Feng, D., & Wang, S. (2025). Challenges and Opportunities in Teaching Through Interactions Framework: A Three-level Meta-Analysis of the CLASS Measure and Children's Vocabulary Skills. Early Childhood Education Journal, 53(5), 1605-1625. https://doi.org/10.1007/s10643-024-01703-y