اثربخشی آموزش برنامه عزتنفس با رویکرد شناختی- رفتاری بر تعللورزی تحصیلی دانشآموزان دختر نوجوان
محورهای موضوعی : روانشناسی تربیتی و تحولی
زهره بخشی
1
,
محمدرضا اسدی یونسی
2
*
1 - گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
2 - گروه روان شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
کلید واژه: آموزش عزتنفس, شناختی- رفتاری, تعللورزی تحصیلی, دانشآموزان نوجوان,
چکیده مقاله :
دوران نوجوانی یکی از حساسترین مراحل رشد است که با تغییرات شناختی، هیجانی و اجتماعی همراه بوده و میتواند بر عملکرد تحصیلی دانشآموزان تأثیر بگذارد. یکی از مشکلات رایج در این دوره، تعللورزی تحصیلی است که میتواند منجر به کاهش پیشرفت تحصیلی و افت عملکرد یادگیری شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش برنامه عزتنفس با رویکرد شناختی- رفتاری بر تعللورزی تحصیلی دانشآموزان دختر نوجوان انجام شد. این پژوهش از نوع نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری دو ماهه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانشآموزان دختر دوره دوم متوسطه مدارس شهرستان بیرجند بود که از میان آنها ۳۰ نفر به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب و بهصورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۱۵ نفر) و کنترل (۱۵ نفر) قرار گرفتند. ابزار گردآوری دادهها، پرسشنامه تعللورزی تحصیلی سولومون و راثبلوم (۱۹۸۴) بود که در سه مرحله پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری تکمیل شد. گروه آزمایش تحت ۹ جلسه آموزش عزتنفس مبتنیبر رویکرد شناختی- رفتاری قرار گرفت، درحالیکه گروه کنترل مداخلهای دریافت نکرد. دادهها بهوسیله آزمون تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر در نرمافزار SPSS-26 تحلیل شدند. نتایج نشان داد که آموزش برنامه عزتنفس بهطور معناداری منجر به کاهش تعللورزی تحصیلی در گروه آزمایش شد، درحالیکه گروه کنترل تغییر معناداری را تجربه نکرد. همچنین، اثربخشی این آموزش در مرحله پیگیری دو ماهه نیز پایدار بود، که نشاندهنده تثبیت اثرات مداخله در طول زمان است. یافتههای این پژوهش بر اهمیت بهکارگیری برنامههای آموزشی شناختی- رفتاری در تقویت عزتنفس و کاهش تعللورزی تحصیلی تأکید دارد.
Adolescence is one of the most sensitive stages of development that is accompanied by cognitive, emotional, and social changes and can affect students' academic performance. One of the common problems during this period is academic procrastination, which can lead to reduced academic achievement and poor learning performance. The present study aimed to investigate the effectiveness of teaching a self-esteem program with a cognitive- behavioral approach on academic procrastination in adolescent female students. This study was a quasi-experimental study with a pre-test, post-test, and two-month follow-up design with a control group. The statistical population included female students in the second year of secondary school in boarding schools in Birjand in the academic year 2022-2023, from which 30 were selected through a convenient and voluntary sampling method and randomly assigned to two experimental (15 people) and control (15 people) groups. The data collection tool was the Solomon and Rothblom Academic Procrastination Questionnaire (1984), which was completed in three stages: pretest, posttest, and follow-up. The experimental group underwent 9 sessions of self-esteem training based on a cognitive-behavioral approach, while the control group did not receive any intervention. The results of data analysis showed that the self-esteem program training significantly reduced academic procrastination in the experimental group, while the control group did not experience any significant change. Also, the effectiveness of this training was stable at the two-month follow-up stage, indicating that the effects of the intervention were stable over time. The findings of this study emphasize the importance of using cognitive-behavioral training programs in strengthening self-esteem and reducing academic procrastination.
اسدی یونسی، محمدرضا؛ پردل، مرتضی و قاسمی، سید علیرضا (1403). ساخت و اعتباریابی مقیاس اهمالکاری در نماز. مجله روانشناسی، 28(2)، 141-132. http://iranapsy.ir/fa/Article/45748
افشاری، علی (1402). تدوین مدل علّی خودناتوانسازی براساس خودارزیابی منفی، عدم تحمل ابهام و اجتناب شناختی با نقش واسطهای اهمالکاری تحصیلی. روانشناسی تحولی: روانشناسان ایرانی، 19(76)، 409-422. https://jip.stb.iau.ir/article_704075.html
امجدیان، فرزانه؛ بهرامی، محمود (1401). رابطه خودناتوان سازی با عملکرد تحصیلی دانش آموزان: نقش میانجی اهمال کاری در دانشآموزان دورۀ دوم متوسطه شهر کرمانشاه. فصلنامه تعلیم و تربیت، ۳۸(۴)، ۸۷-۱۰۶. http://dorl.net/dor/20.1001.1.10174133.1401.38.4.5.9
پودینه ابراهیمی، مریم؛ حاتمیان، پیمان؛ رهدار، محمد (1401). نقش بدتنظیمی هیجانی، اهمال کاری تحصیلی و انعطافپذیری خانواده در پیشبینی فرسودگی تحصیلی دانشآموزان دختر دوره دوم مقطع متوسطه. روانپرستاری، ۱۰(۴)، ۳۳-۴۰. http://dx.doi.org/https://doi.org/10.22034/IJPN.10.4.33
ثمری صفا، جعفر؛ پوردل، مژگان (1401). ارایه مدل فرسودگی تحصیلی براساس جوعاطفی خانواده، سرمایه روانشناختی، هدفگرایی، اهمالکاری و درگیری تحصیلی دانشجویان کارشناسی ارشد. فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 13(49)، 131-162. https://doi.org/10.22054/qccpc.2021.58418.2628
جوکار، بهرام؛ دلاورپور، محمد (1386). رابطه تعللورزی آموزشی با اهداف پیشرفت. اندیشههای نوین تربیتی، 3(3)، 61-80. https://doi.org/10.22051/jontoe.2007.312
حسامپور، فاطمه؛ رضایی، علی محمد (1402). پیشبینی شکوفایی تحصیلی دانشآموزان براساس هوش اخلاقی: نقش میانجی انگیزه تحصیلی، هیجانهای تحصیلی، اهمال کاری تحصیلی، و فرسودگی تحصیلی. سلامت روان کودک، ۱۰(۲)، ۸۳-۱۰۳. http://dorl.net/dor/20.1001.1.24233552.1402.10.2.12.7
حسنآبادی، حمیدرضا و ترابی، سید سعید (1402). ویژگیهای روانسنجی مقیاس هیجانخواهی زاکرمن: عاملی برای پیشبینی اهمالکاری تحصیلی دانشجویان. مجله روانشناسی، 27(3)، 263-273. http://iranapsy.ir/fa/Article/40593
روشنزاده، مصطفی؛ تاجآبادی، علی؛ مظهری دهکردی، بهاره؛ محمدی، سمیه (1400). رابطه عزتنفس و ارتباط با والدین با اهمالکاری تحصیلی در دانشجویان: یک مطالعه تحلیلی- مقطعی. نشریه پرستاری ایران، ۳۴(۱۳۱)، ۳۱-۴۳. http://dx.doi.org/10.52547/ijn.34.131.31
علائی، نیره؛ نقش، زهرا و قاسمزاده، سوگند (1400). اثر باورهای انگیزشی و تعللورزی بر خودتنظیمی با نقش واسطهای کمکطلبی در مورد دانشآموزان دوره اول متوسطه. مجله روانشناسی، 25(4)، 519-529. https://dorl.net/dor/20.1001.1.18808436.1400.25.4.10.6
قاسمی، سید علیرضا؛ خسروی، حسین؛ میری، مینو؛ پورشافعی، هادی؛ خسروی، فائزه. (1402). پیشبینی سازگاری دانشآموزان براساس فرهنگ مدرسهای: نقش میانجی کیفیت زندگی در مدرسه. مطالعات روانشناسی تربیتی، 20(51)، 104-82. https://doi.org/10.22111/jeps.2023.45461.5377
کریمی، وجیهه؛ امینی مصطفی آبادی، نسیم (1401). شیوههای ارزشیابی یادگیرندگان در آموزش الکترونیکی و پیامد آن بر اهمالکاری تحصیلی. فصلنامه فنآوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 12(3)، 45-62. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22285318.1401.12.3.3.2
نبئی، صابر؛ صلاحیان، افشین؛ غریبی، حسن (1400). پیشبینی تعللورزی تحصیلی براساس نیازهای بنیادین روانشناختی، امید تحصیلی و هویت تحصیلی در دانش آموزان پسر پایه دهم متوسطه. رویش روانشناسی، ۱۰(۹)، ۱۰۳-۱۱۴. http://dorl.net/dor/20.1001.1.2383353.1400.10.9.7.3
نجاری، تراب (1402). نقش ابعاد منش شخصیت در پیشبینی تعللورزی تحصیلی دانشجویان. فصلنامه پژوهشهای نوین روانشناختی، 18(70)، 223-228. https://doi.org/10.22034/jmpr.2023.16548
Ashraf, M. A., Sahar, N. E., Kamran, M., & Alam, J. (2023). Impact of Self-Efficacy and Perfectionism on Academic Procrastination among University Students in Pakistan. Behavioral Sciences, 13(7), 537-549. https://doi.org/10.3390/bs13070537
Begum, A. (2023). Fear of failure and self-esteem as predictors of academic procrastination among college students. EPRA International Journal of Environmental Economics, Commerce and Educational Management (ECEM), 10(6), 33-38. http://www.eprajournals.net/index.php/ECEM/article/view/2333
Epel, N., Zohar, A. A., Artom, A., Novak, A. M., & Lev-Ari, S. (2021). The effect of cognitive behavioral group therapy on children’s self-esteem. Children, 8(11), 958. https://doi.org/10.3390/children8110958
Ghasemi, S. A., Mahdizadeh, I., Salarsadeghi, M., & Miri, M. (2024). The Role of School Life Quality in Predicting Adolescents' Learned Helplessness with the Mediating Role of Assertiveness. Journal of Adolescent and Youth Psychological Studies (JAYPS), 5(2), 48-57. https://doi.org/10.61838/kman.jayps.5.2.6
Gökalp, Z. Ş., Saritepeci, M., & Durak, H. Y. (2023). The relationship between self-control and procrastination among adolescent: The mediating role of multi-screen addiction. Current Psychology, 42(15), 13192-13203. https://doi.org/10.1007/s12144-021-02472-2
González-Brignardello, M. P., Sánchez-Elvira Paniagua, A., & López-González, M. Á. (2023). Academic Procrastination in Children and Adolescents: A Scoping Review. Children, 10(6), 1016-1038. https://doi.org/10.3390/children10061016
Hakimi, A., Jafary Nodoushan, A., Tarazi, Z., Aghaei, H., & Saberi, F. (2019). The effect of cognitive-behavioral training based on self-esteem on social adjustment and academic achievement motivation of first-grade high school female students in Ashkezar. Iranian journal of Learning and Memory, 1(4), 59-65. https://doi.org/10.22034/iepa.2019.89170
Hamvai, C., Kiss, H., Vörös, H., Fitzpatrick, K. M., Vargha, A., & Pikó, B. F. (2023). Association between impulsivity and cognitive capacity decrease is mediated by smartphone addiction, academic
procrastination, bedtime procrastination, sleep insufficiency and daytime fatigue among medical students: a path analysis. BMC Medical Education, 23(1), 537-548. https://doi.org/10.1186/s12909-023-04522-8
Hayes, S. C., & Hofmann, S. G. (2021). “Third‐wave” cognitive and behavioral therapies and the emergence of a process‐based approach to intervention in psychiatry. World psychiatry, 20(3), 363-375. https://doi.org/10.1002/wps.20884
Owen, K. B., Foley, B. C., Wilhite, K., Booker, B., Lonsdale, C., & Reece, L. J. (2022). Sport participation and academic performance in children and adolescents: A systematic review and meta-analysis. Medicine & Science in Sports & Exercise, 54(2), 299-306. DOI: 10.1249/MSS.0000000000002786
Özberk, E. H., & Kurtça, T. T. (2021). Profiles of Academic Procrastination in Higher Education: A Cross-Cultural Study Using Latent Profile Analysis. International Journal of Psychology and Educational Studies, 8(3), 150-160. http://dx.doi.org/10.52380/ijpes.2021.8.3.465
Parvizi, P., Golparvar, M., & Arefi, M. (2024). Comparison of the Effectiveness of Phenomenological Approach-Based Self-Esteem Enhancement and Cognitive-Behavioral Self-Esteem Enhancement on Affective Capital. International Journal of Education and Cognitive Sciences, 5(4), 74-82. https://doi.org/10.61838/kman.ijecs.5.4.8
Poorjandaghi, M., Vakilian, K., Khorsandi, M., & Abdi, M. (2022). Effect of cognitive-behavioral therapy focused on self-esteem on fear of childbirth: A counseling approach in prenatal care and a randomized clinical trial. Int J Women’s Health Reproduct Sci, 10(1), 31-37. DOI: 10.15296/ijwhr.2022.07
Soleimani Rad, H., Samadi, S., Sirois, F. M., & Goodarzi, H. (2023). Mindfulness intervention for academic procrastination: A randomized control trial. Learning and Individual Differences, 101, 102244-102250. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2022.102244
Solomon, L. J., & Rothblum, E. D. (1984). Academic procrastination: Frequency and cognitive-behavioral correlates. Journal of Counseling Psychology, 31, 503–509. https://doi.org/10.1037/0022-0167.31.4.503
van der Stouwe, E. C., Geraets, C. N., Rutgers, M., & Veling, W. (2021). Cognitive behavioral group treatment for low self-esteem in psychosis: a proof-of-concept study. BMC psychiatry, 21, 1-6. https://doi.org/10.1186/s12888-021-03579-3
Yang, X., Liu, R. D., Ding, Y., Hong, W., & Jiang, S. (2021). The relations between academic procrastination and self-esteem in adolescents: A longitudinal study. Current Psychology, 42, 1-15. https://doi.org/10.1007/s12144-021-02075-x