اثربخشی آموزش برنامه عزت نفس با رویکرد شناختی¬-¬رفتاری بر تعلل ورزی تحصیلی دانش‌آموزان دختر نوجوان

زهره بخشی ¹ ( کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران )
محمدرضا اسدی یونسی ² ( گروه روان شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران )

تاریخ ارسال : 1404/02/20 تاریخ تایید : 1404/10/10

کلید واژه: آموزش عزت نفس, شناختی-رفتاری, تعلل‌ورزی تحصیلی, دانش‌آموزان نوجوان,

چکیده مقاله :

دوران نوجوانی یکی از حساس‌ترین مراحل رشد است که با تغییرات شناختی، هیجانی و اجتماعی همراه بوده و می‌تواند بر عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان تأثیر بگذارد. یکی از مشکلات رایج در این دوره، تعلل‌ورزی تحصیلی است که می‌تواند منجر به کاهش پیشرفت تحصیلی و افت عملکرد یادگیری شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش برنامه عزت نفس با رویکرد شناختی-رفتاری بر تعلل‌ورزی تحصیلی دانش‌آموزان دختر نوجوان انجام شد. این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری دو ماهه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دختر دوره دوم متوسطه مدارس شبانه‌روزی شهرستان بیرجند در سال تحصیلی ۱۴۰۱-۱۴۰۰ بود که از میان آن‌ها ۳۰ نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس و داوطلبانه انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۱۵ نفر) و کنترل (۱۵ نفر) قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه تعلل‌ورزی تحصیلی سولومون و راثبلوم (۱۹۸۴) بود که در سه مرحله پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری تکمیل شد. گروه آزمایش تحت ۹ جلسه آموزش عزت نفس مبتنی بر رویکرد شناختی-رفتاری قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. نتایج تحلیل داده‌ها نشان داد که آموزش برنامه عزت نفس به‌طور معناداری منجر به کاهش تعلل‌ورزی تحصیلی در گروه آزمایش شد، در حالی که گروه کنترل تغییر معناداری را تجربه نکرد. همچنین، اثربخشی این آموزش در مرحله پیگیری دو ماهه نیز پایدار بود، که نشان‌دهنده تثبیت اثرات مداخله در طول زمان است. یافته‌های این پژوهش بر اهمیت به‌کارگیری برنامه‌های آموزشی شناختی-رفتاری در تقویت عزت نفس و کاهش تعلل‌ورزی تحصیلی تأکید دارد.

چکیده انگلیسی :

Adolescence is one of the most sensitive stages of development that is accompanied by cognitive, emotional, and social changes and can affect students' academic performance. One of the common problems during this period is academic procrastination, which can lead to reduced academic achievement and poor learning performance. The present study aimed to investigate the effectiveness of teaching a self-esteem program with a cognitive-behavioral approach on academic procrastination in adolescent female students. This study was a quasi-experimental study with a pre-test, post-test, and two-month follow-up design with a control group. The statistical population included female students in the second year of secondary school in boarding schools in Birjand in the academic year 2022-2023, from which 30 were selected through a convenient and voluntary sampling method and randomly assigned to two experimental (15 people) and control (15 people) groups. The data collection tool was the Solomon and Rothblom Academic Procrastination Questionnaire (1984), which was completed in three stages: pretest, posttest, and follow-up. The experimental group underwent 9 sessions of self-esteem training based on a cognitive-behavioral approach, while the control group did not receive any intervention. The results of data analysis showed that the self-esteem program training significantly reduced academic procrastination in the experimental group, while the control group did not experience any significant change. Also, the effectiveness of this training was stable at the two-month follow-up stage, indicating that the effects of the intervention were stable over time.

منابع و مأخذ:

افشاری، علی (1402). تدوین مدل علّی خودناتوان سازی بر اساس خودارزیابی منفی، عدم تحمل ابهام و اجتناب شناختی با نقش واسطه ای اهمال کاری تحصیلی. روان‌شناسی تحولی: روانشناسان ایرانی، 19(76)، 409-422. https://jip.stb.iau.ir/article_704075.html
امجدیان، فرزانه؛ بهرامی، محمود (1401). رابطه خودناتوان سازی با عملکرد تحصیلی دانش آموزان: نقش میانجی اهمال کاری در دانش آموزان دورۀ دوم متوسطه شهر کرمانشاه. فصلنامه تعلیم و تربیت، ۳۸(۴)، ۸۷-۱۰۶. http://dorl.net/dor/20.1001.1.10174133.1401.38.4.5.9
پودینه ابراهیمی، مریم؛ حاتمیان، پیمان؛ رهدار، محمد (1401). نقش بدتنظیمی هیجانی، اهمال کاری تحصیلی و انعطاف‌پذیری خانواده در پیش بینی فرسودگی تحصیلی دانش آموزان دختر دوره دوم مقطع متوسطه. روان پرستاری، ۱۰(۴)، ۳۳-۴۰. http://dx.doi.org/https://doi.org/10.22034/IJPN.10.4.33
ثمری صفا، جعفر؛ پوردل، مژگان (1401). ارایه مدل فرسودگی تحصیلی براساس جوعاطفی خانواده، سرمایه روانشناختی، هدفگرایی، اهمال کاری و درگیری تحصیلی دانشجویان کارشناسی ارشد. فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 13(49)، 131-162. https://doi.org/10.22054/qccpc.2021.58418.2628
جوکار، بهرام؛ دلاورپور، محمد (1386). رابطه تعلل ورزی آموزشی با اهداف پیشرفت. اندیشه های نوین تربیتی، 3(3)، 61-80. https://doi.org/10.22051/jontoe.2007.312
حسامپور، فاطمه؛ رضایی، علی محمد (1402). پیش بینی شکوفایی تحصیلی دانش‌آموزان بر اساس هوش اخلاقی: نقش میانجی انگیزه تحصیلی، هیجان های تحصیلی، اهمال کاری تحصیلی، و فرسودگی تحصیلی. سلامت روان کودک، ۱۰(۲)، ۸۳-۱۰۳. http://dorl.net/dor/20.1001.1.24233552.1402.10.2.12.7
روشن‌زاده، مصطفی؛ تاج آبادی، علی؛ مظهری دهکردی، بهاره؛ محمدی، سمیه (1400). رابطه عزت نفس و ارتباط با والدین با اهمال‌کاری تحصیلی در دانشجویان: یک مطالعه تحلیلی-مقطعی. نشریه پرستاری ایران، ۳۴(۱۳۱)، ۳۱-۴۳. http://dx.doi.org/10.52547/ijn.34.131.31
زارکوئی پور، افسانه؛ ثناگوی محرر، غلامرضا؛ شیرازی، محمود (1401). اثربخشی درمان مبتنی بر تعهد و پذیرش بر اهمال‌کاری تحصیلی و ناسازگاری رفتاری دانش‌آموزان پسر دارای اضطراب امتحان: یک مطالعه نیمه‌آزمایشی. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، ۲۱(۱)، ۳-۱۶. http://dx.doi.org/10.52547/jrums.21.1.3
قاسمی، سید علیرضا؛ خسروی، حسین؛ میری، مینو؛ پورشافعی، هادی؛ خسروی، فائزه. (1402). پیش بینی سازگاری دانش آموزان بر اساس فرهنگ مدرسه ای: نقش میانجی کیفیت زندگی در مدرسه. مطالعات روانشناسی تربیتی، 20(51)، 104-82. https://doi.org/10.22111/jeps.2023.45461.5377
کریمی، وجیهه؛ امینی مصطفی آبادی، نسیم (1401). شیوه‌های ارزشیابی یادگیرندگان در آموزش الکترونیکی و پیامد آن بر اهمال کاری تحصیلی. فصلنامه فن آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 12(3)، 45-62. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22285318.1401.12.3.3.2
نبئی، صابر؛ صلاحیان، افشین؛ غریبی، حسن (1400). پیش بینی تعلل ورزی تحصیلی بر اساس نیازهای بنیادین روانشناختی، امید تحصیلی و هویت تحصیلی در دانش آموزان پسر پایه دهم متوسطه. رویش روان شناسی، ۱۰(۹)، ۱۰۳-۱۱۴. http://dorl.net/dor/20.1001.1.2383353.1400.10.9.7.3
نجاری، تراب (1402). نقش ابعاد منش شخصیت در پیش‌بینی تعلل‌ورزی تحصیلی دانشجویان. فصلنامه پژوهش های نوین روانشناختی، 18(70)، 223-228. https://doi.org/10.22034/jmpr.2023.16548
Ashraf, M. A., Sahar, N. E., Kamran, M., & Alam, J. (2023). Impact of Self-Efficacy and Perfectionism on Academic Procrastination among University Students in Pakistan. Behavioral Sciences, 13(7), 537-549. https://doi.org/10.3390/bs13070537
Begum, A. (2023). Fear of failure and self-esteem as predictors of academic procrastination among college students. EPRA International Journal of Environmental Economics, Commerce and Educational Management (ECEM), 10(6), 33-38.‏ http://www.eprajournals.net/index.php/ECEM/article/view/2333
Cuijpers, P., Miguel, C., Harrer, M., Plessen, C. Y., Ciharova, M., Ebert, D., & Karyotaki, E. (2023). Cognitive behavior therapy vs. control conditions, other psychotherapies, pharmacotherapies and combined treatment for depression: A comprehensive meta‐analysis including 409 trials with 52,702 patients. World Psychiatry, 22(1), 105-115.‏ https://doi.org/10.1002/wps.21069
Epel, N., Zohar, A. A., Artom, A., Novak, A. M., & Lev-Ari, S. (2021). The effect of cognitive behavioral group therapy on children’s self-esteem. Children, 8(11), 958.‏ https://doi.org/10.3390/children8110958
Ghasemi, S. A., Mahdizadeh, I., Salarsadeghi, M., & Miri, M. (2024). The Role of School Life Quality in Predicting Adolescents' Learned Helplessness with the Mediating Role of Assertiveness. Journal of Adolescent and Youth Psychological Studies (JAYPS), 5(2), 48-57.‏ https://doi.org/10.61838/kman.jayps.5.2.6
Gökalp, Z. Ş., Saritepeci, M., & Durak, H. Y. (2023). The relationship between self-control and procrastination among adolescent: The mediating role of multi-screen addiction. Current Psychology, 42(15), 13192-13203.‏ https://doi.org/10.1007/s12144-021-02472-2
González-Brignardello, M. P., Sánchez-Elvira Paniagua, A., & López-González, M. Á. (2023). Academic Procrastination in Children and Adolescents: A Scoping Review. Children, 10(6), 1016-1038.‏ https://doi.org/10.3390/children10061016
Hakimi, A., Jafary Nodoushan, A., Tarazi, Z., Aghaei, H., & Saberi, F. (2019). The effect of cognitive-behavioral training based on self-esteem on social adjustment and academic achievement motivation of first-grade high school female students in Ashkezar. Iranian journal of Learning and Memory, 1(4), 59-65.‏ https://doi.org/10.22034/iepa.2019.89170
Hamvai, C., Kiss, H., Vörös, H., Fitzpatrick, K. M., Vargha, A., & Pikó, B. F. (2023). Association between impulsivity and cognitive capacity decrease is mediated by smartphone addiction, academic procrastination, bedtime procrastination, sleep insufficiency and daytime fatigue among medical students: a path analysis. BMC Medical Education, 23(1), 537-548. https://doi.org/10.1186/s12909-023-04522-8
Hayes, S. C., & Hofmann, S. G. (2021). “Third‐wave” cognitive and behavioral therapies and the emergence of a process‐based approach to intervention in psychiatry. World psychiatry, 20(3), 363-375.‏ https://doi.org/10.1002/wps.20884
Owen, K. B., Foley, B. C., Wilhite, K., Booker, B., Lonsdale, C., & Reece, L. J. (2022). Sport participation and academic performance in children and adolescents: A systematic review and meta-analysis. Medicine & Science in Sports & Exercise, 54(2), 299-306.‏ DOI: 10.1249/MSS.0000000000002786
Özberk, E. H., & Kurtça, T. T. (2021). Profiles of Academic Procrastination in Higher Education: A Cross-Cultural Study Using Latent Profile Analysis. International Journal of Psychology and Educational Studies, 8(3), 150-160. http://dx.doi.org/10.52380/ijpes.2021.8.3.465
Parvizi, P., Golparvar, M., & Arefi, M. (2024). Comparison of the Effectiveness of Phenomenological Approach-Based Self-Esteem Enhancement and Cognitive-Behavioral Self-Esteem Enhancement on Affective Capital. International Journal of Education and Cognitive Sciences, 5(4), 74-82.‏ https://doi.org/10.61838/kman.ijecs.5.4.8
Poorjandaghi, M., Vakilian, K., Khorsandi, M., & Abdi, M. (2022). Effect of cognitive-behavioral therapy focused on self-esteem on fear of childbirth: A counseling approach in prenatal care and a randomized clinical trial. Int J Womens Health Reproduct Sci, 10(1), 31-37.‏ DOI: 10.15296/ijwhr.2022.07
Soleimani Rad, H., Samadi, S., Sirois, F. M., & Goodarzi, H. (2023). Mindfulness intervention for academic procrastination: A randomized control trial. Learning and Individual Differences, 101, 102244-102250. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2022.102244
Solomon, L. J., & Rothblum, E. D. (1984). Academic procrastination: Frequency and cognitive-behavioral correlates. Journal of Counseling Psychology, 31, 503–509. https://doi.org/10.1037/0022-0167.31.4.503
van der Stouwe, E. C., Geraets, C. N., Rutgers, M., & Veling, W. (2021). Cognitive behavioral group treatment for low self-esteem in psychosis: a proof of concept study. BMC psychiatry, 21, 1-6.‏ https://doi.org/10.1186/s12888-021-03579-3
Yang, X., Liu, R. D., Ding, Y., Hong, W., & Jiang, S. (2021). The relations between academic procrastination and self-esteem in adolescents: A longitudinal study. Current Psychology, 42, 1-15.‏ https://doi.org/10.1007/s12144-021-02075-x

مقالات مرتبط