نقش میانجی دلبستگی والدین و همسالان در رابطه بین تروماهای دوره کودکی و خودکارآمدی با شخصیت جامعهستیزی در نوجوانان
محورهای موضوعی : روانشناسی
پریا مردانشاهی
1
,
عباس ابوالقاسمی
2
*
,
رضا سلطانی شال
3
1 - گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 - گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
3 - گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
کلید واژه: جامعهستیز, دلبستگی, تروما دوره کودکی, خودکارآمدی, نوجوان,
چکیده مقاله :
جامعهستیزی بهعنوان یک اختلال شخصیتی پیچیده، بر تعاملات فرد و درک احساسات تأثیر گذاشته و میتواند به رفتارهای آسیبرسان منجر شود. پژوهش حاضر با هدف تعیین نقش میانجی دلبستگی والدین و همسالان در رابطه بین تروماهای دوره کودکی و خودکارآمدی با شخصیت جامعهستیزی در نوجوانان انجام شد. این پژوهش، یک مطالعه مقطعی با طرح همبستگی بود. نمونه پژوهش شامل 382 دانشآموز پایههای دهم و یازدهم بود که بهصورت نمونهگیری در دسترس از میان کلیه دانشآموزان دوره متوسطه دوم شهر رشت در نیمسال دوم تحصیلی 1402 انتخاب شدند. برای جمعآوری دادهها، از پرسشنامه خودگزارشی جامعهستیزی لوینسون (1995)، پرسشنامه ترومای دوره کودکی برنشتاین و همکاران (2003)، مقیاس خودکارآمدی عمومی شوارتزر و جروسلم (1995) و سیاهه تجدید نظر شده دلبستگی والدین و همسالان آرمسدن و گرینبرگ (1987)، استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل دادهها، از روش مدلیابی مبتنی بر تحلیل مسیر استفاده شد. تجربیات تروماهای دوره کودکی تنها بهواسطه اثر میانجی دلبستگی والدین و همسالان، با جامعهستیزی نوجوانان در ارتباط بود (05/0>p). با اینحال خودکارآمدی هم بهطور مستقیم و هم بهواسطه اثرگذاری متغیر میانجی دلبستگی والدین و همسالان با جامعهستیزی نوجوانان رابطه داشت (05/0>p). دلبستگی والدین و همسالان بهعنوان عوامل میانجی در رابطه بین تروماهای دوره کودکی و خودکارآمدی با شخصیت جامعهستیزی در نوجوانان نقش مهمی ایفا میکنند.
Psychopathy, as a complex personality disorder, affects an individual's interactions and perception of emotions and can lead to harmful behaviors. The present study aimed to investigate the mediating role of attachment to parents and peers in the relationship between childhood traumas and self-efficacy with psychopathic personality in adolescents. This study was a cross-sectional study with a correlational design. The research sample consisted of 382 tenth and eleventh-grade students who were selected through convenience sampling from all high school students in Rasht in the second semester of the 1402 academic year. To collect data, the Levenson Self-Report Sociopath Scale (1995), the Childhood Trauma Questionnaire (Bernstein et al., 2003), the Schwarzer and Jerusalem General Self-Efficacy Questionnaire (JSPE) (1995), and the Inventory Parents and Peers Attachment-Revised (Armsden and Greenberg, 1987), were used. Path analysis modeling was used to analyze the data. The results showed that childhood traumatic experiences were associated with adolescent psychopathy only through the mediating effect of attachment to parents and peers (p<0.05). However, self-efficacy was associated with adolescent psychopathy both directly and through the mediating effect of attachment to parents and peers (p<0.05). Attachment to parents and peers play an important role as mediating factors in the relationship between childhood trauma and self-efficacy with psychopathic personality in adolescents. These findings highlight the importance of paying attention to mediating factors in adolescent psychological processes and can provide strategies for intervention and prevention of psychopathic behaviors in this age group.
افشاریان، ن.، و کدیور، پ. (1395). نقش دلبستگی به والدین و همسالان و ازخودبیگانگی روانی در پیشبینی رفتار خرابکارانۀ نوجوانان. اندیشههای نوین تربیتی، 12(1)، 61–78. https://doi.org/10.22051/jontoe.2016.2270
امامقلیزاده بابلی، ا.، پاشایی ثابت، ف.، و فتوکیان، ز. (1402). بررسی عوامل مؤثر بر خودکارآمدی عمومی در سالمندان مبتلابه ناتوانی جسمی-حرکتی. مجله پژوهش پرستاری ایران، 18(1)، 21–33. http://ijnr.ir/article-1-2735-fa.html
انفعال، ن.، امیدوار، ب.، و زارعنژاد، م. (1400). پیشبینی صفات سازمان شخصیت مرزی براساس ترومای دوره کودکی و جو عاطفی خانواده در افراد معتاد به مواد مخدر. مجله علمی پژوهان، 19(3)، 1–11. https://doi.org/10.61186/psj.19.3.1
جراره، ج.، و سیفوری، ا. (1402). پیشبینی اختلالهای شخصیت براساس ترومای پیچیده و روابط موضوعی با میانجیگری توانمندی ایگو در دانشجومعلمان. مجله روانشناسی، 27(105)، 84–94. https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2046581
جلیل نصرآباد سفلی، ک.، کدیور، پ.، و صرامی، غ. (1399). نقش واسطهگری خودکارآمدی در ارتباط بین سبکهای دلبستگی و سبکهای اسنادی با پیشرفت تحصیلی دانشآموزان. فصلنامه روانشناسی تربیتی، 16(57)، 97–118. https://doi.org/10.22054/jep.2021.35224.2376
حجتی، ق.، نقش، ز.، و خدایاریفرد، م. (1400). رابطۀ بین سبک دلبستگی و هویت اخلاقی: نقش واسطهای همدلی. مجله روانشناسی، 25(98)، 215–235. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1815748
حیدری، ف.، شاملی، ل.، و هادیانفرد، ح. (1401). رابطه صفات سایکوپاتی و نگرش به روابط فرازناشویی: نقش واسطهای هیجانجویی. خانوادهپژوهی، 18(3)، 569–589. https://doi.org/10.48308/JFR.18.3.569
دلجو، ب.، بخشیپور رودسری، ع.، و فرنام، ع. (1401). مدلیابی ساختاری آسیبپذیری اولیه و ثانویه اختلال سایکوپاتی براساس سیستمهای مغزی-رفتاری در دانشجویان پزشکی تبریز. مجله تصویر سلامت، 13(2)، 234–243. https://sid.ir/paper/965756/fa
رقیبی، م.، شیخ، ه.، شمسالهزاده، ی.، و جلمبادانی، م. (1400). بررسی نقش واسطهای سبکهای دلبستگی به والدین و همسالان در پیشبینی پرخاشگری و خودکارآمدی اجتماعی نوجوانان. فصلنامه علومپزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد پزشکی تهران، 31(3)، 358–365. https://sid.ir/paper/963447/fa
شکراللهزاده، م.، سید موسوی، پ.، زادهمحمدی، ع.، نصیریهانیس، غ.، و مهدیعراقی، م. (1400). رابطه دلبستگی به والدین و همسالان با بلوغ اجتماعی نوجوانان: بررسی نقش میانجی دلبستگی به همسالان. اندیشههای نوین تربیتی، 17(2)، 91–111. https://doi.org/10.22051/jontoe.2021.29351.2900
علیپور، گ.، میری، ن.، و سعادت، س. (1402). پیشبینی خودکارآمدی تحصیلی براساس ویژگیهای شخصیت تاریک و بهزیستی معنوی در دانشجویان. راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 16(2)، 144–151. https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1831166
کرینگ، آ.، جانسون، ش.، دیویسون، ج.، و نیل، ج. (2013). آسیبشناسی روانی: علم و درمان اختلالهای روانشناختی (ح. شمسیپور و م. کچویی، مترجمان؛ چاپ سوم، جلد دوم). تهران: انتشارات ارجمند. (چاپ فارسی 1395).
کیوانلو، ص.، و عطادخت، ا. (1403). تدوین مدل علّی آسیبپذیری نوجوانان به اعتیاد براساس حساسیت پردازش حسی و سیستمهای مغزی-رفتاری با میانجیگری ترومای دوران کودکی. مجله روانشناسی، 28(109)، 101–111. https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2143865
مردانشاهی، پ.، ابوالقاسمی، ع.، و سلطانیشال، ر. (1403). بررسی فراوانی اختلال شخصیت جامعهستیز در دانشآموزان دوره دوم متوسطۀ شهرستان رشت. در پنجمین کنفرانس ملی مطالعات آسیبشناسی روانی و روشهای نوین درمان (تهران، 28 شهریور 1403). مرکز توسعه و گسترش مطالعات میانرشتهای (CDIS).
Ahmed, I., & Islam, T. (2023). Dark personality triad and cyber entrepreneurial intentions: The mediation of cyber entrepreneurial self-efficacy and moderation of positive thinking. Kybernetes, 52(9), 3022–3043. https://doi.org/10.1108/K-05-2022-0765
Ainsworth, M. D. S. (1989). Attachments beyond infancy. American Psychologist, 44(4), 709–716. https://doi.org/10.1037/0003-066X.44.4.709
Anestis, J. C., Harrop, T. M., Green, B. A., & Anestis, M. D. (2017). Psychopathic personality traits as protective factors against the development of post-traumatic stress disorder symptoms in a sample of National Guard combat veterans. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 39, 220–229. https://doi.org/10.1007/s10862-017-9588-8
Armsden, G. C., & Greenberg, M. T. (1987). The Inventory of Parent and Peer Attachment: Individual differences and their relationship to psychological well-being in adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 16, 427–453. https://doi.org/10.1007/BF02202939
Badenes-Ribera, L., Georgieva, S., Tomás, J. M., & Navarro-Pérez, J. J. (2024). Internal consistency and test-retest reliability: A reliability generalization meta-analysis of the Childhood Trauma Questionnaire–Short Form (CTQ-SF). Child Abuse & Neglect, 154, 106941. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2024.106941
Bandura, A., & Wessels, S. (1997). Self-efficacy (pp. 4–6). Cambridge University Press.
Bedwell, S. A., & Hickman, C. (2023). Effects of childhood trauma in psychopathy and response inhibition. Development and Psychopathology, 35(2), 724–729. https://doi.org/10.1017/S0954579421001863
Bernstein, D. P., Stein, J. A., Newcomb, M. D., Walker, E., Pogge, D., Ahluvalia, T., & Zule, W. (2003). Development and validation of a brief screening version of the Childhood Trauma Questionnaire. Child Abuse & Neglect, 27(8), 169–190. https://doi.org/10.1016/S0145-2134(02)00541-0
Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.
Bryson, S. L., Baker, T., Ray, J. V., & Metcalfe, C. (2023). Parents, peers, and low self-control: Exploring the impact of time varying factors associated with deviance in early- and middle-adolescence. Journal of Criminal Justice, 84, 102029. https://doi.org/10.1016/j.jcrimjus.2022.102029
Campos, C., Pasion, R., Azeredo, A., Ramião, E., Mazer, P., Macedo, I., & Barbosa, F. (2022). Refining the link between psychopathy, antisocial behavior, and empathy: A meta-analytical approach across different conceptual frameworks. Clinical Psychology Review, 94, 102145. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2022.102145
Cruz, D. (2023). Childhood Trauma Questionnaire–Short Form: Evaluation of factor structure and measurement invariance. Child & Adolescent Trauma, 16(4), 1099–1108. https://doi.org/10.1007/s40653-023-00556-8
D’Andrea, W., Ford, J., Stolbach, B., Spinazzola, J., & van der Kolk, B. A. (2012). Understanding interpersonal trauma in children: Why we need a developmentally appropriate trauma diagnosis. American Journal of Orthopsychiatry, 82(2), 187–200. https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.2012.01154.x
De Ruiter, C., Burghart, M., De Silva, R., Griesbeck Garcia, S., Mian, U., Walshe, E., & Zouharova, V. (2022). A meta-analysis of childhood maltreatment in relation to psychopathic traits. PLOS ONE, 17(8), e0272704. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0272704
Demetriou, C., Charalampous, K., Uzun, B., & Essau, C. A. (2022). Validation of the Inventory of Parent and Peer Attachment in Cypriot clinical and non-clinical adolescents. Child and Family Studies, 31(10), 2756–2768. https://doi.org/10.1007/s10826-022-02326-w
Garofalo, C., Delvecchio, E., Bogaerts, S., Sellbom, M., & Mazzeschi, C. (2025). Childhood trauma and psychopathy: The moderating role of resilience. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 17(3), 511–519. https://doi.org/10.1037/tra0001687
Hafeez, S., Qadeer, F., John, A., Luu, T., Iqbal, A., Khan, M. Q., & Sarmad, I. (2024). Experience matters: Turning psychopathy into self-efficacy and job performance. Asian Development Studies, 13(2), 1071–1084. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4914230
Ireland, J. L., Mann, S., Lewis, M., Ozanne, R., McNeill, K., & Ireland, C. A. (2020). Psychopathy and trauma: Exploring a potential association. International Journal of Law and Psychiatry, 69, 101543. https://doi.org/10.1016/j.ijlp.2020.101543
Karna, A., & Simon, S. (2024). Exploring emotion regulation mechanisms and attachment styles in individuals with childhood trauma. World Journal of Advanced Research and Reviews, 22(1), 302–311. https://doi.org/10.30574/wjarr.2024.22.1.1061
Kyranides, M. N., Kokkinou, A., Imran, S., & Cetin, M. (2023). Adult attachment and psychopathic traits: Investigating the role of gender, maternal and paternal factors. Current Psychology, 42(6), 4672–4681. https://doi.org/10.1007/s12144-021-01827-z
Kyranides, M. N., Rennie, M., & McPake, L. (2024). Primary and secondary psychopathic traits: Investigating the role of attachment and experiences of shame. The Journal of Psychology, 158(2), 115–133. https://doi.org/10.1080/00223980.2023.2211322
Levenson, M. R., Kiehl, K. A., & Fitzpatrick, C. M. (1995). Assessing psychopathic attributes in a noninstitutionalized population. Journal of Personality and Social Psychology, 68(1), 151–158.
Magarotto Machado, G., Pereira da Silva, M. P., Sellbom, M., Hauck-Filho, N., & de Francisco Carvalho, L. (2024). Validity of the Expanded Levenson Self-Report Psychopathy (E-LSRP) in a Brazilian sample. Deviant Behavior, 1–17. https://doi.org/10.1080/01639625.2024.2371584
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2010). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. Guilford Press.
Moreira, D., Moreira, D. S., Oliveira, S., Ribeiro, F. N., Barbosa, F., Fávero, M., & Gomes, V. (2020). Relationship between adverse childhood experiences and psychopathy: A systematic review. Aggression and Violent Behavior, 53, 101452. https://doi.org/10.1016/j.avb.2020.101452
Murray, J., Shenderovich, Y., Gardner, F., Mikton, C., Derzon, J. H., Liu, J., & Eisner, M. (2018). Risk factors for antisocial behavior in low- and middle-income countries: A systematic review of longitudinal studies. Crime and Justice, 47(1), 255–364. https://doi.org/10.1086/696590
Oriji, C. C. (2024). Recidivism: A correlationship between social discrimination and socioeconomic status in families in Rivers State, Nigeria. BW Academic Journal, 10–10. https://bwjournal.org/index.php/bsjournal/article/view/1837
Patrick, C. J., Fowles, D. C., & Krueger, R. F. (2009). Triarchic conceptualization of psychopathy: Developmental origins of disinhibition, boldness, and meanness. Development and Psychopathology, 21(3), 913–938.
Rada, C., Dina, M. M., & Lunga, R. A. (2025). The impact of personality traits and the mediating role of self-efficacy and self-control on criminogenic behavior among Romanian inmates. Scientific Reports, 15(1), 18885. https://doi.org/10.1038/s41598-025-03043-2
Saladino, V., Fusco, A., Castellani, L., Calaresi, D., & Verrastro, V. (2024). Aggressive behavior among Italian justice-involved juveniles: The impact of attachment, discipline, and moral disengagement. Psychology, Crime & Law, 1–17. https://doi.org/10.1080/1068316X.2024.2303496
Schwarzer, R., & Jerusalem, M. (1995). Generalized Self-Efficacy Scale. In J. Weinman, S. Wright, & M. Johnston (Eds.), Measures in health psychology: A user’s portfolio. Causal and control beliefs (pp. 35–37). NFER-NELSON.
Silva, A., Ferreira, S., Silva Pinto, É., Rocha, S. A., & Barbosa-Rocha, N. (2024). The relationship between childhood abuse and adult attachment styles: The mediator role of sensory over-responsivity. Aggression, Maltreatment & Trauma, 33(2), 236–254. https://doi.org/10.1080/10926771.2023.2186298
Skliarova, T., Pedersen, H., Hafstad, H., Vaag, J. R., Lara-Cabrera, M. L., & Havnen, A. (2023). The construct validity of an abridged version of the general self-efficacy scale for adults with attention-deficit/hyperactivity disorder. Frontiers in Psychiatry, 14, 1212961. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1212961
Teicher, M. H., Samson, J. A., Anderson, C. M., & Ohashi, K. (2016). The effects of childhood maltreatment on brain structure, function, and connectivity. Nature Reviews Neuroscience, 17(10), 652–666. https://doi.org/10.1038/nrn.2016.111
Ung, J.,& Lloyd, C. D. (2024). Exploring the relationships between criminal self-efficacy factors and recidivism. Legal and Criminological Psychology, 29(2), 195–211. https://doi.org/10.1111/lcrp.12265
van Beeck, M., Bogaerts, S., Sellbom, M., Somma, A., Fossati, A., Brehmer, Y., … & Garofalo, C. (2024). The relationship between experiencing childhood trauma and psychopathic personality traits: The mediating role of insecure attachment. Aggression, Maltreatment & Trauma, 33(9), 1055–1072. https://doi.org/10.1080/10926771.2024.2381558
Viding, E., & McCrory, E. J. (2018). Understanding the development of psychopathy: Progress and challenges. Psychological Medicine, 48(4), 566–577. https://doi.org/10.1017/S0033291717002847